Overprikkelde zenuwen

De brainfreeze ontstaat doordat de temperatuur in de mond en keel heel snel afkoelt. Die snelle afkoeling prikkelt de zenuwuiteinden en spieren rond de kleine bloedvaten in je mondholte, gehemelte en bijholtes. De bloedvaten in je gehemelte worden in een reflex smaller om te voorkomen dat je te veel warmte kwijtraakt (vasoconstrictie). Kort daarna worden ze juist weer wijder om je mondholte op te warmen (vasodilatatie) (Chebini 2019).

De zenuwuiteinden rond deze bloedvaten zijn de uitlopers van een grotere zenuw, de drielingzenuw ofwel nervus trigeminus, die over je wang richting je slapen naar je hersenen loopt. Deze zenuw is essentieel voor de zintuiglijke waarneming in je gezicht en de aansturing van je kauwspieren, maar ook voor het voelen van pijn.

Samenknijpen en verwijden van bloedvaten

Nu zou je kunnen denken dat het samenknijpen van de bloedvaten in je mondholte de pijn veroorzaakt (als een soort kramp). Nieuw onderzoek laat echter zien dat het juist het verwijden is dat als pijn ervaren wordt. Dit komt doordat de trigeminus zenuw ook directe verbinding heeft met grotere bloedvaten in de hersenen. Dit zijn de voorste en middelste hersenslagaders (arteria cerebri anterior en media) die respectievelijk de voorkant en het middengedeelte van de hersenen van bloed voorzien. Ook heeft de trigeminus zenuw verbinding met de hersenvliezen die talloze kleine bloedvaten bevatten. De hersenen hebben zelf geen pijnreceptoren, maar de hersenvliezen wel.

11. Het samenknijpen van de bloedvaten in de mondholte en de koude zelf is wat bijgelegen receptoren van de trigeminus zenuw prikkelen en waardoor zij signalen naar de hersenen sturen. Dit leidt tot een verwijding van de grote hersenslagaders, die tijdelijk de bloedtoevoer naar de hersenen vergroot. Deze verwijding van bovengenoemde slagaders wordt vervolgens door ons ervaren als pijn. Dus de trigeminus zenuw kan eigenlijk beide; het kan veranderingen in de bloedtoevoer naar de hersenen waarnemen, maar ook veranderingen in diezelfde bloedvaten veroorzaken. De pijn is dus geen direct gevolg van koude, maar een indirect gevolg van hoe deze signalen verwerkt worden op hersenniveau. Welke verwijding van welk bloedvat precies de veroorzaker van de pijn is, daarover discussiëren onderzoekers nog (Blatt 2012, Terrier 2021, 2022, Hensel 2019).

Een beschermende reflex

Zodra de bloedtoevoer naar het brein weer naar normale niveaus terugkeert, wordt ook de pijn van de brainfreeze minder. De gangbare theorie op dit moment is dus dat dit een soort beschermende respons is van ons lichaam. De hersenen zijn erg gevoelig voor temperatuurwisselingen en ze werken het best als de temperatuur constant gehouden wordt. De korte verhoogde toestroom van bloed naar de hersenen zorgt er dus voor dat het brein niet te snel en te veel afkoelt. Deze vasodilatatie respons is een echte zenuwreflex die hoogstwaarschijnlijk ook betrokken is bij migraine en clusterhoofdpijn (Khan 2019, May 1999).

Wat zou je er aan kunnen doen?

Buiten dat een brainfreeze maar heel even vervelend is en onschuldig, kun je het oplossen door de afkoeling in je mond te stoppen en de duur van de reflex te verkorten; simpelweg door de temperatuur weer te verhogen.

• Duw je tong tegen je gehemelte, hiermee verwarm je de bloedvaatjes in het gehemelte direct.
• Drink direct iets warms na je ijsje of koude cola.
• Bedenk je mond en neus en adem warme lucht vanuit je handen in je mond en neus om de mondholte weer te verwarmen.
  
  Dus de volgende keer dat je te snel van je ijsje geniet: even je tong tegen je gehemelte duwen, en je kunt weer verder genieten.