Het vraagt om nieuwe manieren van werken, dat betekent niet minder zorg, maar wel slimmer georganiseerde zorg. We schreven al eerder over dat technologie kan helpen de zorg efficiënter te maken, mits de nieuwe technologie natuurlijk goed geïmplementeerd is. Het gebruik van technologie is één strategie, ook wordt er gekeken naar hoe de ouderenzorg in zijn geheel anders ingericht kan worden. Een goed voorbeeld daarvan is het project “Thuis als het kan” (UNO Amsterdam | Thuis als het kan).

Project “Thuis als het kan”

Het project “Thuis als het kan” heeft als doel de geriatrische revalidatie om te vormen als antwoord op de vraag: “Hoe houden we goede ouderenzorg overeind nu de vraag groeit en de capaciteit dat niet doet?” De geriatrische revalidatie richt zich vooral op het herstel van kwetsbare ouderen na een operatie, een ongeval of ziekte. Doel van deze vorm van herstel is weer zelfstandig functioneren en de terugkeer naar de eigen leefomgeving ondersteunen. Eén van de concepten die daarbij steeds meer aandacht krijgt, is ambulante geriatrische revalidatie: een deel van het revalidatietraject dat normaal in een zorginstelling plaatsvindt, verschuift naar de leefomgeving van de patiënt.

Hoe ziet dat er in de praktijk uit?

Bij ambulante revalidatie verblijft iemand korter in een revalidatieinstelling. Zodra het kan, zet de patiënt de revalidatie thuis voort, begeleid door bijvoorbeeld een fysiotherapeut of ander behandelteam. Eventueel wordt dit gedaan met digitale middelen, zoals beeldbellen en apps ter ondersteuning (Oostrik Arch Gerontol Geriatr. 2025).

Het vervangen van een deel van de klinische revalidatie door ambulante revalidatie, sluit aan bij de principes van passende zorg. Passende zorg is volgens het Zorginstituut Nederland een doelmatige, mensgerichte en betaalbare zorg die bewezen werkt en gezamenlijk met de patiënt wordt bepaald. Het is een belangrijk uitgangspunt voor het toekomstbestendig maken van de Nederlandse gezondheidszorg. Er wordt verwacht dat door een deel van de revalidatie bij de patiënt thuis te doen, de doorloopsnelheid klinisch vergroot wordt. Dit betekent dat revalidanten korter in de zorgorganisatie verblijven, waardoor met hetzelfde aantal bedden meer mensen behandeld kunnen worden. Ambulante revalidatie past ook in het concept “positieve gezondheid” waar de focus ligt op menswaardigheid, het behoud van zelfstandigheid en het kijken naar wat iemand wél kan.

Patiënten zelf ervaren de ambulante revalidatie vaak als prettig en minder belastend: Mensen herstellen toch het liefst in hun eigen vertrouwde omgeving en thuisrevalideren spaart een ritje naar de revalidatiekliniek of het ziekenhuis. Bovendien kan de fysiotherapeut gerichter te werk gaan in de eigen omgeving van de patiënt, door te oefenen in situaties die specifiek voor de thuissituatie van de patiënt zijn. Daarnaast ontlast het de zorg in revalidatiecentra. Het gaat dus niet om minder revalidatiezorg, maar om een andere verdeling: een kortere klinische fase, gevolgd door een goed begeleid traject thuis.

"Thuis als het kan" maakt deel uit van het ZonMw-programma “Beter Thuis” en wordt uitgevoerd samen met onder meer Universiteit Maastricht / AWO-L, Leiden Universitair Medisch Centrum / UNC-ZH, en Amsterdam Universitair Medisch Centrum / UNO Amsterdam. Er zijn 8 zorginstellingen betrokken uit verschillende regio’s in Nederland, waaronder Pieter van Foreest in Delft (ZonMw | Thuis als het kan). Fietslabyrint werkt voor onderzoek samen met Pieter van Foreest.

Het onderzoek

Het onderzoeksproject ‘Thuis als het Kan’ werd uitgevoerd van september 2023 tot en met januari 2026. In dit project is door drie universiteiten en acht zorgorganisaties in heel Nederland een gezamenlijke werkwijze ontwikkeld en getoetst. Er werd in dit onderzoek gekeken naar hoe een deel van de klinische ouderenrevalidatie vervangen kan worden door revalidatie dicht bij huis of thuis bij de patiënt (ambulante revalidatie).

Het ambulante revalidatie traject volgt eigenlijk vijf uitgangspunten:

1. Een kort verblijf in de revalidatieinstelling gevolgd door zorg thuis.
2. Vanaf de ziekenhuisopname werken aan doelen die het herstel bevorderen en aansluiten bij het dagelijks leven van de patiënt.
3. Al dan niet, het gebruik van ondersteunende technologieën, bijvoorbeeld beeldbellen met het behandelteam, het gebruik van revalidatie apps, en beweegmonitoring.
4. Extra aandacht voor zelfstandigheid van de patiënt.
5. Nauwe afstemming tussen de patiënt, familie en zorgverleners.
   
   Het onderzoek bestond uit een groep revalidanten die het ambulante programma volgden (n = 110) en een controlegroep die vóór invoering van het nieuwe programma, alleen klinisch hadden gerevalideerd in dezelfde acht centra (n = 240). Deze twee groepen werden met elkaar vergeleken om te zien of ambulante revalidatie een goede vervanging kon zijn voor een geheel klinische revalidatie. Begin januari werden de eerste resultaten van het onderzoek gepubliceerd.
   
   Daaruit kwamen een aantal interessante dingen naar voren:

• Het bleek dat ambulante geriatrische revalidatie na een korte ziekenhuisopname goed uitvoerbaar is.
• Het bleek bij afronding even effectief als een volledig klinisch traject wat betreft zelfredzaamheid in activiteiten van het dagelijks leven.
• Het lijkt erop dat het ambulante revalidatietraject ook net iets minder kost in vergelijk met een volledig klinisch revalidatietraject: De kosten van het ‘Thuis als het kan’ programma waren gemiddeld €713 lager per revalidant, dan de kosten van reguliere klinische revalidatie.
  
  Patiënten, families én zorgverleners reageerden overwegend positief. Er werd dan ook geconcludeerd dat het ambulante programma na een verkort klinisch verblijf een volwaardige vervanging was voor het gehele klinische programma. Het programma heeft verder de potentie om zich door te ontwikkelen, zo schrijven de onderzoekers. Op dit moment zijn er een wetenschappelijke publicatie, handleiding, stroomschema en enkele factsheets beschikbaar (Prins J. Clin. Med. 2023, UNO Amsterdam | Thuis als het kan).