Waarom bewegen tijdens een ziekenhuisopname belangrijk is

31 oktober 2025

Veel mensen associëren een ziekenhuisopname nog steeds met “in bed liggen” en denken dat rust het herstel bevordert. Onderzoek laat echter zien dat onnodige inactiviteit juist negatieve gevolgen heeft voor de gezondheid. Om dit probleem aan te pakken, startte een groep fysiotherapeuten in Nederland de expertgroep Beweegziekenhuizen. Zij ontwikkelden het concept van het beweegziekenhuis: een ziekenhuis waarin bewegen vanzelfsprekend is voor patiënten, bezoekers én medewerkers. Het doel is om inactiviteit tijdens een opname te verminderen en herstel te bevorderen. Dit gebeurt door verschillende interventies, zoals het aanmoedigen van patiënten om uit bed te komen voor maaltijden, dagelijkse handelingen (ADL) zoveel mogelijk zelf uit te voeren en looproutes te gebruiken om spierkracht, conditie en zelfstandigheid te behouden.

De belangrijkste doelen van dit concept zijn:

Voorkomen van fysieke achteruitgang van patiënten door inactiviteit
Gedragsverandering stimuleren bij zowel patiënten als zorgpersoneel
Multidisciplinaire aanpak creëren; beweegzorg wordt gedragen door alle zorgprofessionals betrokken bij de patiënten.

Voordelen voor de patiënt kunnen zijn:

Het behoud van spierkracht en conditie
Minder complicaties
Meer autonomie en minder afhankelijkheid van zorg
Mogelijk ook een kortere opnameduur
Meer kwaliteit van leven. De beroepsvereniging voor fysiotherapeuten (KNGF) heeft over dit concept ook een standpunt ingenomen (lees verder: KNGF standpunt - Beweegziekenhuizen).

Het Nederlands Tijdschrift voor Geneeskunde publiceerde een tijdje geleden een duidelijk overzicht over studies die strategieën onderzochten die bewegen tijdens de ziekenhuisopname bevorderen (Beweeginterventies tijdens ziekenhuisopnames Ned Tijdschr Geneeskd. 2023;167:D7904).

Het artikel benoemt enkele beweeginterventies die in ziekenhuizen zijn geïmplementeerd. Een daarvan was de STRIDE-interventie, die bestaat uit een begeleid wandelprogramma voor patiënten. Het werd in acht ziekenhuizen in Amerika geïmplementeerd. De belangrijkste uitkomst van die studie was dat minder patiënten werden ontslagen naar een verpleeghuis (STRIDE-interventie). Echter, het bleek lastig om de beweegdoelen te halen, en ook bleek het moeilijk om de interventie duurzaam te implementeren. De duurzaamheid van de implementatie werd niet verder onderzocht helaas. Daarnaast was er ook geen controlegroep zonder de wandelinterventie. En dat maakt het moeilijk om een goede conclusie te trekken over de effecten die waargenomen werden.

De rol van zorgpersoneel bij actief mobiliseren

Het aanmoedigen van patiënten en actief mobiliseren door zorgpersoneel bleek een belangrijke doorslaggevende factor te zijn of patiënten actief waren of niet. Dit bleek een ingewikkeld proces, want het is van veel factoren afhankelijk, denk aan; hoge werkdruk en tijdsdruk bij het zorgpersoneel, kennis en aannames over bewegen bij de patiënt en bij zorgpersoneel, ziekenhuis-infrastructuur wel of niet geschikt om te bewegen etc.

Het artikel bespreekt ook het ‘Beter uit Bed’ project uitgevoerd in het RadboudUMC. Deze beweeginterventie bestaat uit het informeren over het belang van bewegen van de patiënten, het mobiliseren en activeren van de patiënt, het uitvoeren van ADL, maar ook het zelfstandig of onder begeleiding bewegen in daarvoor ingerichte ruimtes (RadboudUMC, Beter uit Bed). Hier bleek dat patiënten na de implementatie van de beweeginterventie vaker fysiek actief waren en sneller met ontslag naar huis gingen in vergelijking met patiënten voor de implementatie. Het programma bleek ook kosteneffectief, want het programma bespaarde ongeveer 75.000 euro aan maatschappelijke kosten per afdeling per jaar, met een jaarlijkse investering van 7000 euro.

Het Maastricht UMC+ gebruikt daarnaast ook een applicatie om activiteit te meten en zichtbaar te maken voor patiënten en zorgpersoneel (Hospital fit). In het Amsterdam UMC bleek dat vooral organisatorische barrières de toename van fysieke activiteit belemmerden in het ziekenhuis.

De algemene conclusie van deze samenvatting was dan ook om fysieke activiteit tijdens ziekenhuisopname te bevorderen bij patiënten, moeten barrières om te gaan bewegen weggenomen worden en bevorderende factoren ondersteund worden. Beweeginterventies blijken kosteneffectief en helpen bij het aannemen van een actieve levensstijl ook na de opname.

Hoe kun jezelf een beweging stimulerende omgeving creëren in het ziekenhuis?

Praat met patiënten over wat hun motiveert of belemmert om te gaan bewegen tijdens hun opname.
Indien de conditie van de patiënt het toelaat, stimuleer patiënten actief om in beweging te komen.
Maak van elk patiëntencontact een beweegmoment
Biedt verschillende beweegmogelijkheden aan. Voor diegenen die wandelen over de gang al snel saai vinden, kun je je afdeling enthousiast maken over het aanschaffen van een Fietslabyrint. Fietsen is een toegankelijke vorm van beweging met weinig belasting voor knieën en heupgewrichten. Met meer dan 800 routes over de hele wereld hoeft niemand zich te vervelen.
Doe het samen: Betrek collega’s en andere zorgmedewerkers bij het proces zodat je samen patiënten motiveert om te gaan bewegen.