Van ziektezorg naar welzijn

Waar zorg vroeger vooral gericht was op het behandelen van klachten, zien we nu steeds vaker aandacht voor wat het leven betekenisvol maakt. Niet alleen wat iemand mankeert staat centraal, maar ook wat iemand nodig heeft om zich goed te voelen.

Deze ontwikkeling sluit aan bij inzichten uit de psychologie, waarin het welzijn van mensen wordt gekoppeld aan het vervullen van fundamentele psychologische behoeften.

De psychologische basis van positieve gezondheid

Een bekende theorie uit de psychologie stelt dat mensen drie psychologische basisbehoeften hebben: het hebben van waardevolle sociale relaties, autonomie ervaren, en competent zijn (“self-determination theory's basic psychological needs”, Boek: Intrinsic Motivation and Self-Determination in Human Behavior 1985, Deci & Ryan 1987). De theorie stelt dat er een positieve relatie bestaat tussen het vervullen van deze drie behoeften en het hebben van positieve gevoelens en gedachten (Baumeister & Leary 1995). Uiteindelijk leiden deze positieve gevoelens en gedachten ook tot positief gedrag, zoals een grotere intrinsieke motivatie, meer zelfvertrouwen, meer participatie, betere keuzes wat betreft gezondheid (zoals een gezond dieet en voldoende beweging), en verbeterd mentaal en fysiek welzijn.

Deze gezondheidsbevorderende activiteiten op zichzelf stimuleren dan weer positieve gevoelens en gedachten. Uiteindelijk leidt dit tot gezonder leven, en niet enkel het vermijden van ziek zijn. Het concept positieve gezondheid berust op deze theorie.

Wat is het concept positieve gezondheid precies?

Het concept positieve gezondheid werd in 2011 geïntroduceerd door Machteld Huber en collega’s en gepubliceerd in het British Medical Journal. Gezondheid wordt hierin gedefinieerd als:

Het vermogen van mensen om zich aan te passen en eigen regie te voeren, in het licht van de fysieke, emotionele en sociale uitdagingen van het leven.

Deze definitie kwam voort uit internationaal onderzoek, waarin bleek dat zorgprofessionals vaak focusten op lichamelijke functies, terwijl patiënten gezondheid veel breder ervaarden, inclusief zingeving, kwaliteit van leven en sociaal welzijn.

Huber en collega's stelden ook dat een meer holistische blik op gezondheid georganiseerd is in zes dimensies:

1. Lichaamsfuncties (denk aan: energie, fitheid en lichamelijke functies)
2. Mentale functies & perceptie (denk aan: veerkracht, omgaan met uitdagingen & zingeving)
3. Het spirituele-existentiële (denk aan: levensdoelen & persoonlijke waardes)
4. Sociale verbondenheid (denk aan: waardevolle relaties, deelname in de maatschappij & steun van anderen)
5. Kwaliteit van leven
6. Dagelijks functioneren

Uiteindelijk leidden de inzichten tot het concept van positieve gezondheid. En daarbij ontwikkelden ze een gesprekstool waarin deze 6 dimensies aan bod komen. Sindsdien vindt deze blik op gezondheid binnen de huidige gezondheidszorg weerklank. Hoewel er door onderzoekers in het veld nog fel gedebatteerd wordt of het concept geheel nieuw is (vragen omtrent zingeving zijn niet nieuw…) en wat de validiteit van de meetinstrumenten is, die gepresenteerd worden, kunnen we het er over eens zijn dat het concept in de praktijk erg toepasbaar is. Dit omdat het bespreekbaar maken van wat positieve gezondheid voor iemand betekent, mensen helpt om een betekenisvol, gebalanceerd en veerkrachtig leven te leiden, zelfs als ze uitgedaagd worden door chronische ziekte.

Hoe kan ik zelf zorgen voor een positieve kijk op mijn gezondheid?

1. Versterk het bewustzijn over wat er echt toe doet
   Neem de tijd om te focussen op wat je leven betekenis geeft en wat energie geeft. Vraag jezelf af, “Wat geeft mij een doel, waardoor voel ik me gewaardeerd of verbonden?” Schrijf vervolgens een activiteit op die er echt toe doet voor je en plan tijd ervoor elke week.

2. Werk aan dagelijkse veerkracht
   Probeer te accepteren dat uitdagingen bij het leven horen en focus op hoe je erop kan reageren. Vraag jezelf in plaats van “ Waarom gebeurt dit met me?”, “Wat kan ik ervan leren?”. Bepaal voor jezelf een strategie die je kan helpen in dat proces. Denk aan; focussen op je ademhaling, praten met iemand, wandelen in de natuur, je gedachten en gevoelens opschrijven in een dagboek.

3. Zorg voor je lichaam als basis
   Fysiek welzijn ondersteunt mentale en emotionele gezondheid. Dus doe dingen die goed zijn voor je lichaam. Begin klein en denk in haalbare stappen. Fiets een mooie zonnige route op Fietslabyrint, ga als het kan naar buiten voor een korte wandeling, of geniet lekker onder een dekentje van het (winter) zonnetje. Zorg voor regelmatige en voldoende slaap en eet bewust.

4. Versterk en verdiep je sociale contacten
   Positieve gezondheid groeit door contacten met andere mensen. Spreek één keer per week af met iemand om een gesprek te voeren. Durf om steun te vragen en steun anderen als je dat kan. Het verdiept de sociale verbinding met andere mensen.

5. Focus op dat wat goed gaat
   Train je bewustzijn om te focussen op sterktes en mogelijkheden. Probeer elke dag een ding te benoemen voor jezelf dat goed ging en waar je dankbaar voor bent. Erken wat goed gaat en welke inspanning je daarvoor geleverd hebt, en focus niet alleen op het eindresultaat.

6. Neem eigen verantwoording en stel je doelen bij indien nodig
   Het gaat bij positieve gezondheid om zelfmanagement en het vermogen je aan te passen. Dus, stel kleine doelen en kijk regelmatig terug zonder kritisch te zijn naar jezelf, maar gewoon om het doel eventueel aan te passen aan de nieuwe situatie. Lukt het niet om 15 minuten aan een stuk te fietsen, fiets dan 15 minuten met pauzes, of kies een route die korter is. Fietslabyrint heeft genoeg keuze in routes. Geniet vooral van de mooie beelden, het zonnetje en de bezienswaardigheden.